Zorg, onderwijs en bedrijfsleven zijn tot op heden vaak gescheiden entiteiten, die vanuit hun eigen referentie naar de wereld kijken en nauwelijks de samenwerking met elkaar zochten. In het project De Vrije Teugel slaan de genoemde drie partijen de handen ineen, met het doel gezamenlijk meerwaarde te creëren voor meerdere “partijen” op het gebied van leren, werken, ontmoeten, ontdekken en ontwikkelen.

De start van dit project lag in december 2006. De drie bestuurders van de drie organisaties hadden een bijeenkomst belegd waarvoor zij totaal ongeveer 20 medewerkers en ouders/verwanten hadden uitgenodigd. Het doel van die bijeenkomst was om het concept gedachtegoed van de drie bestuurders te gaan delen met de aanwezigen, daar draagvlak voor te ontwikkelen en, als dat er voldoende was, te komen tot een voorlopig plan van aanpak voor de realisatie van datgene wat die dag verder ter sprake was gekomen.
Dat draagvlak bleek er in voldoende mate te zijn. Dat leidde tot een opdracht van de bestuurders aan een aantal mensen uit dat gezelschap, die luidde:  “Maak er iets moois van”

In feite was daarmee het begin gemarkeerd van het project “De Vrije Teugel” een uniek samenwerkingsverband tussen de drie genoemde organisaties. Om vaart te creëren, het elan niet verloren te laten gaan en zo min mogelijk last te hebben van de werkwijzen van de bestaande organisaties is gekozen voor een werkenderwijs (door)ontwikkelen en realiseren van het gedachtegoed.

Daarmee begon een avontuur waarvan het te bereiken doel min of meer vaststond, maar de weg daarnaar toe gezamenlijk ontdekt en geëffend moest worden. Tijdens die zoektocht zijn er natuurlijk piketpaaltjes neergezet er zijn werkvormen en (hulp)structuurtjes bedacht om het een en ander te stroomlijnen, om helder te hebben wie wat doet, wie waar over gaat en wie de besluiten neemt, er zijn themabijeenkomsten gehouden om samen te bepalen waar we in het proces staan en wat er nog moet gebeuren om het doel te realiseren. 

En zoals verwacht riep zowel het concept als deze vorm van organiseren weerstand op bij medewerkers en bij ouders/verwanten.  Ondanks die weerstand is het gelukt om de energie en het enthousiasme om de doelstellingen te gaan realiseren met vallen en opstaan vast te houden, en is er successievelijk doorgewerkt aan het concretiseren van de doelen die in de diverse subthema’s geformuleerd zijn. 

Resultaten (producten) van het project
Het project De Vrije Teugel is een z.g. PPS, een publiek/private samenwerking tussen drie partijen:  zorg, onderwijs en bedrijfsleven. De bestuurders van deze drie organisaties kwamen in 2006 mondeling met elkaar overeen om intensief te gaan samenwerken in de locatie De Vrije Teugel, een leegstaand party centrum. Deze drie bestuurders beoogden om van dat partycentrum in gezamenlijkheid een werk/leer/woon en ontmoetingscentrum te maken, waar mensen graag komen vanwege de ligging in een natuurgebied en de arrangementen die daar kunnen worden afgenomen, en vanwege het unieke feit dat die locatie leerlingen van het ROC en mensen met een verstandelijke beperking mogelijkheden biedt om vakbekwaamheid op te doen. De werknemers van de Vrije Teugel worden daarmee ook leermeesters van leerlingen en van mensen met een verstandelijke beperking. 
Die mondelinge overeenkomst tussen de drie partijen is formeel vastgelegd in :

• een letter of intent (2006) tussen de drie partijen,
• een samenwerkingsovereenkomst tussen de drie partijen (2008), en daaruit voortvloeiend:
• een huurovereenkomst bedrijfsruimte in de zin van artikel 7:230a BW(hotelkamers) tussen de stichting Dichterbij en De Vrije Teugel B.V.
• een huurovereenkomst bedrijfsruimte in de zin van artikel 7: 230a BW(theaterzaal) tussen de stichting Dichterbij en De Vrije Teugel B.V
• een huurovereenkomst bedrijfsruimte in de zin van artikel 7:230a BW (onderwijsruimten) tussen stichting Regionaal Opleidingen Centrum De Leijgraaf en De Vrije Teugel B.V.

daarnaast hebben :

• de stichting Dichterbij en de stichting Regionaal Opleidingen Centrum De Leijgraaf afspraken gemaakt over het aantal leerlingen dat ROC De Leijgraaf jaarlijks voor Dichterbij opleidt
• de Leijgraaf en De Vrije Teugel B.V. afspraken gemaakt over de mogelijkheden voor binnenschoolse praktijk (bsp) en beroepspraktijkvorming (bpv) en het aantal leerlingen dat in die vormen geplaatst kan worden. Aansluitend daaraan worden met Dichterbij afspraken gemaakt over het aantal mensen met een verstandelijke beperking dat kan worden opgeleid/begeleid in de diverse werk/dagbestedingsmogelijkheden die De Vrije Teugel te bieden heeft. (empowerment van mensen met een verstandelijke beperking)
• ROC De Leijgraaf en Dichterbij in 2010 een intentieovereenkomst tot intensieve samenwerking gesloten op het gebied van scholing en ontwikkeling van jongeren en volwassenen , waarbij zij elkaar willen versterken door het inbrengen van elkaars specifieke deskundigheid en expertise. Deze samenwerking mondt medio 2011 uit in een voorstel voor een gezamenlijke nieuwe organisatie, onder de vlag van het ROC. 

Om genoemde samenwerking vorm en inhoud te kunnen geven was het noodzakelijk :

• het gedateerde partycentrum een face lift te geven en voorzieningen in het gebouw te realiseren die de partners zich voorstelden. (onderwijsruimten, theaterzaal)
• woningen voor 20 mensen met een verstandelijke beperking en een dagbesteding/groepsaccomodatie op het terrein van De Vrije Teugel te bouwen
• een hotel en wellnesscentrum op het terrein van De Vrije Teugel te bouwen.

In september 2006 zijn de plannen besproken met B&W van de gemeente Uden. De reactie was ronduit enthousiast. Het plan werd als aanwinst gezien voor de gemeente Uden.
Vervolgens heeft het ruim vier jaar geduurd voor de vergunning voor de ver- en nieuwbouw van een uitgekleed project tov het eerste idee, door de gemeente Uden is afgegeven. Voorjaar 2011 wordt gestart met de verbouw van de huidige locatie en het hotel.
De bouw van de woningen en de groepsaccomodatie is lopende het traject in een separate aanvraag ondergebracht.  De vergunning voor de bouw daarvan moet nog worden afgegeven.  
Deze wordt medio 2011 verwacht. 

In november 2010 is een van de ruimtes van de huidige Vrije Teugel ingericht als praktijklokaal voor de leerlingen van het ROC.
De theatergroep maakt voor het repeteren al vanaf 2007 twee dagen per week gebruik van een van de bestaande ruimtes van de Vrije Teugel.
De groenploeg, bestaande uit een aantal mensen met een verstandelijke beperking en een begeleider, heeft het gebruik van een op het terrein staande container voor haar materialen, vormen van overleg en pauzes.
De Vrije Teugel wordt door het ROC De Leijgraaf en door Dichterbijvanaf 2007 gebruikt voor meerdere activiteiten.

Het totale project De Vrije Teugel is gesplitst in een vijftal deelprojecten die elk hun eigen ontwikkelingsroute gelopen hebben c.q. nog lopen. De projectleider(s) fungeren als linking pin tussen de deelprojecten.
Aanvankelijk waren er meer deelprojecten. Lopende het traject zijn er onderdelen samengevoegd (leren en ontwikkelen van mensen met een verstandelijke beperking en leren en ontwikkelen van leerlingen ROC en medewerkers Dichterbij) of zijn onderdelen verzelfstandigd. (ouders/verwanten).

Al deze onderdelen hebben hun werknotities opgesteld, waarvan sommigen geleid hebben tot visie- en/of beleidsnotities die in de organisatie(s) hun beslag gekregen hebben c.q. nog moeten krijgen . Daarvan noem ik:

• Visienotitie Loopbaanleren, door Dichterbij en ROC De Leijgraaf samen in 2008 opgesteld.
• de EVC procedure, door Dichterbij en ROC De Leijgraaf geïnitieerd en vervolgens op maat gemaakt is om mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt toe te leiden naar de zorg en/of mensen met een reeds behaald niveau de mogelijkheid te bieden om door te stromen naar een naast hoger niveau. Dit alles om meer mensen voor werken in de zorg te interesseren en mensen die reeds in de zorg werkzaam zijn voor de sector te behouden.
• Ontwikkeling van het gedachtegoed “Samen kom je dichterbij”. In augustus 2007 begonnen als onderdeel van het project De Vrije Teugel, waar ouders/verwanten en medewerkers van Dichterbij in gesprek gingen om : a - te onderzoeken of en welk cursusaanbod gedaan zou moeten worden voor ouders/verwanten, en b – welke bijdrage ouders/verwanten zouden kunnen leveren aan de diverse opleidingen voor leerlingen en medewerkers. Een initiatief dat aanvankelijk weerstand bij ouders opriep heeft geleid tot het ontstaan van een werkgroep “Samen kom je dichterbij”. Deze werkgroep heeft inmiddels tal van activiteiten ontwikkeld binnen de organisatie Dichterbij, waarbij ook docenten van het ROC De Leijgraaf betrokken zijn. In samenwerking met het ROC De Leijgraaf is een curriculum ontwikkeld waardoor structurele aandacht voor dit thema in de opleiding gewaarborgd is, is er een cursus in het EVC traject ontwikkeld, worden er gastlessen door ouders aan het ROC gegeven en is er samen met het ROC een les- en werkboek in de maak, inclusief een DVD.  Deze samenwerking heeft ook gestalte gekregen in de vorm van een themaweek – week van de gastvrijheid.
• Een opgestelde routeplanning voor samenwerking tussen de onderdelen Leren en Ontwikkelen van Dichterbij en de afdeling cursus en Training van het ROC De Leijgraaf heeft in 2010/ 2011 geleid tot :
  1.   het gezamenlijk ontwikkelen van enkele opleidingen voor reeds in dienst zijnde medewerkers in het kader van hun deskundigheid / competentieontwikkeling.
  2.  het uitvoeren van een marktonderzoek bij de directeuren van Dichterbij
  3.  het doen van een voorstel aan de bestuurders voor samengaan (juni 2011)
• In 2009 is gestart met het toekennen van een z.g. “leervoucher” voor mensen met een verstandelijke beperking met leerwensen, in een drietal regio’s van Dichterbij . Dit in het kader om het leren van mensen met een verstandelijke beperking te stimuleren. (empowerment middels educatie).  De resultaten daarvan zijn positief. Het leidde tot een aanzienlijke toename van het aantal vragen van mensen met een verstandelijke beperking en tot een aanbod van “leeractiviteiten”aan mensen met een ernstig meervoudige beperking (EMB). ROC De Leijgraaf sluit aan bij een door Dichterbij gestart project (empowerment middels educatie) om haar expertise in te zetten in het verder ontwikkelen van leermogelijkheden van mensen met een laag leervermogen (breder dan alleen mensen met een verstandelijke beperking) en het samen met andere partijen (o.a. gemeentes) zoeken naar financieringsmogelijkheden hiervoor.
• In het te bouwen hotel heeft Dichterbij zich vastgelegd om 12 kamers te huren voor mensen met een verstandelijke beperking. Aanvankelijk waren die kamers bedoeld voor het logeren van volwassenen. Later werd besloten om de kamers te gaan gebruiken voor het logeren van kinderen. Dit vanwege het feit dat de bestaande logeermogelijkheden inefficiënt gebruikt werden (in de weekends voldoende bezetting, maar door de weeks leegstand). 
  De veranderingen in het zorgstelsel zal een flinke afname van indicaties voor kort verblijf tot gevolg hebben.
  Dit gegeven heeft ertoe geleid dat er momenteel een marktonderzoek wordt uitgevoerd dat informatie moet opleveren of er bij ouders met gehandicapte kinderen voldoende belangstelling is voor het huren van deze hotelkamers.
• Medio maart 2011 ligt er een business plan Teugel re-integratie, bevattende een concreet en financieel haalbaar plan voor samenwerking tussen de bestaande re-integratie onderdelen van de drie organisatie. Dat plan is opgebouwd uit geintegreerde re-integratie en coachingsprogramma’s die de drie organisaties beschikbaar hebben voor mensen die moeilijk bemiddelbaar zijn naar de arbeidsmarkt
• Ook de werkgroep theater komt medio april met een business plan, waarin wordt aangegeven op welke wijze zij zich in de toekomst als onderdeel van De Vrije Teugel qua inhoud en exploitatie wil ontwikkelen. 
• Met behulp van een communicatiebureau is er een nieuw gemeenschappelijk logo ontwikkeld dat  in november 2010 in- en extern gepresenteerd is op een speciale door de drie partijen georganiseerde bijeenkomst . Tijdens dat event is er ook een film gepresenteerd waarin de samenwerking zoals die tussen de partijen op de diverse hierboven genoemde aspecten al vorm heeft gekregen, in beeld is gebracht.  Deze film is breed verspreid.
• De partijen zijn doende om de vanaf de start gemaakte (financiële) afspraken met elkaar te verevenen. Voor 1 april 2011 worden de afspraken daarover geeffectueerd.

Wilt u meer informatie over het project De Vrije Teugel dan kunt u contact opnemen met een van de projectleiders;

Hans Leeijen  0413353000          hans.leeijen@leijgraaf.nl
Marco Brisko 0413263088          info@vrijeteugel.nl
Willemien van Eck 0651500085  w.vaneck@dichterbij.nl

Projectplan
Eindrapportage
Maatschappelijke businesscase